کتاب/ تصمیم گیری راهبردی موعود گرا
۲۲ اردیبهشت, ۱۳۹۵
کتاب/ تفکر سیستمی
۲۲ اردیبهشت, ۱۳۹۵
نمایش همه

کتاب/ آینده پژوهی مبانی اصول و روش ها

عنوان کتاب : آینده پژوهی مبانی اصول و روش ها
مولف : دکتر ابراهیم حاجیانی
ناشر : انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام
سال انتشار : ۱۳۹۱
نوبت چاپ : اول
شابک : ۹۷۸۶۰۰۲۱۴۱۵۶۹
رده بندی دیویی : ۰۰۳/۲
خرید

بخشی از كليات

اول: پيش‌بيني و آينده‌نگري

مفهوم پيش‌بيني

ورود به مبحث پيش‌بيني و آينده‌نگري مانند ساير مباحث منوط به ارائه درك صحيح و روشني از مفهوم پيش‌بيني به‌عنوان مفهوم پايه‌اي و اساسي در اين زمينه مي‌باشد، با اين تفاوت كه در اين جا به سبب برداشت‌ها و ديدگاه‌ها و رويه‌هاي مختلفي كه از سوي نويسندگان و تحليل‌گران از موضوع پيش‌بيني وجود دارد تعاريف خاص و گاهاً متفاوتي نيز ارائه شده است. بنابراين لازم است پس از مرور اجمالي انواع تعابير و برداشت‌هايي كه از مفهوم پيش‌بيني مطرح شده است تعريف و برداشت مشخصي در اين زمينه ارائه شود. بدين منظور در ابتدا مفاهيم، برداشت‌ها و تعاريف ارائه شده در ادبيات پيش‌بيني در علوم مختلف مورد بررسي قرار مي‌گيرند. تعاريف و تعابير موجود را مي‌توان به شرح ذيل ارائه نمود:

ـ آينده‌پيمايي: عبارت است از بسط دادن تحولات گذشته به آينده با استفاده از برخي فرض‌هاي خاص براي تداوم يا تغيير روندها. آينده‌پيمايي در اين جا تنها در صورتي كه بر احتمال استوار باشد، پيش‌بيني به شمار مي‌آيد (گوده، ص ۱۳).

ـ آينده‌شناسي: بررسي و تعيين منابع، الگوها و روندهاي تغيير و تحول يك موضوع يا مسئله در آينده براساس داده‌هاي كمي و كيفي است.

ـ پيش‌بيني عبارت است از ارزشيابي يك روند با درجه‌اي از اطمينان (احتمال) در طول يك دوره خاص. ارزشيابي، مزبور عموماً به صورت آمار و ارقام ارائه مي‌شود و بر داده‌هاي گذشته و تعدادي از فرض‌ها استوار است (همان).

ـ پيش‌بيني ارزيابي با درجاتي از اعتماد و اطمينان است كه كمّي و با عنايت به اعتقاد به علت‌مندي ارائه مي‌شود.

ـ از نگاه جامعه‌شناختي واژه پيش‌بيني به معني يك انتظار مشخص درباره‌ي يك جنبه‌ي خاص از رفتار اجتماعي است كه ممكن است به وسيله عوارض آن مشاهده شود (Sills,418).

ـ دورنگري، آينده‌بيني يا عاقبت‌نگري[۱] به مفهوم پيش‌بيني كردن مسير تحول پايدار در آينده است (جهان‌بگلو، ۱۳۵۵، ص ۱۸).

ـ پيش‌بيني به معناي حدس زدن، انتظار داشتن و به استقبال چيزي رفتن يا سبقت گرفتن بر چيزي[۲].

ـ آينده‌شناسي فرآيندي است كه به پيش‌بيني چندين رويداد محتمل در آينده مي‌پردازد. در اين جا واژه پيش‌بيني گوياي احتمال نسبي وقوع برخي رويدادهاي كلي يا رشته‌اي از وقايع است (گيلاني و غفراني، ۱۳۷۹، ص ۶۵).

ـ استنباط كردن[۳] كه مقدمه‌ي تخمين زدن، برآورد كردن، نتيجه گرفتن و نتيجه‌گيري است كه در مباحث منطق كاربرد دارد.

ـ پيش‌بيني به معناي آينده‌نگري[۴] كه در علوم مديريت، بازرگاني، بازاريابي و مهندسي صنايع مطرح است.

ـ تخمين[۵] كه در ادبيات علوم سياسي، علوم نظامي، امنيتي و مطالعات استراتژيك رايج است.

ـ برآورد[۶] كه در حوزه علوم اقتصاد به‌عنوان غلط رايج، پيش‌بيني آينده مطرح شده است اما در اين جا آن را به معني ارائه توصيف عميق و جامع از وضع كنوني منظور مي‌داريم و اين خود پايه و مقدمه‌ي بحث پيش‌بيني است و البته با آن متفاوت است. به هر حال برآورد به معني عمل تعيين قيمت و سنجيدن آمده است (فرهنگ عميد، ص۱۸۶).

ـ فال‌بيني، رمالي و تنجيم (استرولوژي) كه منظور از آن فهم آينده براي عمل امروز است (لاريجاني، ۱۳۷۰، ص ۲۷۶).

ـ آينده‌نگري به معني به دست آوردن تصويري از وضعيت‌هايي كه در آينده تحقق پيدا مي‌كند و از آن جا كه اين وضعيت‌ها بستر عمل فرد هستند لذا در عمل امروز مدخليت دارند. بنابراين آينده‌پژوهي يعني اولاً تلاش براي يافتن تصويري از آينده ثانياً ارائه توجيهي بر آن تصور. پيش‌بيني آينده مي‌تواند (يا بايستي) محصول كاوش سازمان يافته‌اي باشد كه آن را آينده‌پژوهي مي‌ناميم. آينده‌پژوهي داراي روش و قابل ارزيابي است. لذا مفيد معرفتي عام است (لاريجاني، ۱۳۷۰، ص ۷۷-۲۷۵).

ـ منظور از آينده‌شناسي شناخت آينده يا مطالعه آينده‌هاي ممكن و مطلوب يك جامعه است (منصوري، ۱۳۷۷، ص ۱۸).

ـ پيش‌بيني در مطالعات امنيتي معطوف به اندازه‌گيري و تخمين درجه احتمال وقوع حوادث در آينده، توسعه انواع فعاليت‌ها و اهميت و نتايج آنها در آينده است. به سخن ديگر موقعيت‌ها يا شرايط ويژه‌اي كه باعث تأثير گذاشتن بر كنش‌هاي احتمالي دشمن مي‌شود و نيز نفس كنش‌ها موضوع برآوردهاي امنيتي مي‌باشد.

[۱]. Farsighted

[۲]. Anticipate

[۳]. Extraplat

[۴]. Forecasting

[۵]. Estimate

[۶]. Assesment

برای بارگیری ادامه بخش اول و فهرست مطالب اینجا کلیک کنید